Wil alles en nooit meer “werken”

Wil alles en nooit meer “werken”

Naar aanleiding van de lezing van professor Marguerith Van den Berg, Het einde van Werk, kaderend in een reeks lezingen over het Einde georganiseerd door Studium Generale Gent. Haar boek met als titel: Werk is geen oplossing handelt ook over dit thema en over het feit dat werk net de oorzaak is van vele problemen zoals klimaat verstorig, verlies van biodiversiteit, oorlogen, uitbuiting, ontwrichting aan de andere kant van de wereld, burn-out en depressie dichter bij huis.

Ik voel me vaak nogal een enkeling in de wereld omdat wij met het gezin Van Dijck – Mertens lang geleden al andere keuzes hebben gemaakt.  Ik zeg niet dat dit voor iedereen zalig makend is: wij hebben ooit besloten dat slechts een van ons twee werkelijk “gaat werken” in de gebruikelijke betekenis, al was dat nooit een finale beslissing en niet altijd even gemakkelijk om vol te houden.  We onderzochten een tijdje of het kon om zonder grote kopzorgen van één loon te leven.  Daardoor behoren we tot een categorie van mensen met een laag inkomen.  En dat zeg ik met trots.  Dat valt niemand op, we compenseren dat ruimschoots vanuit andere vaardigheden en talenten. En vooral: wij vinden zelf dat we rijk zijn.  En onderzoek bevestigt dat rijkdom meer met een gevoel te maken heeft dan met de staat van je bankrekening.  De reclame bepaalt dan ook niet wat wij nodig hebben en wat niet.  Natuurlijk werken we ook vele uren.  Veel werk is immers onbetaald werk.  Maar het is de motivatie voor dat werk die dichter bij ons hart ligt en dichter bij de noden van de wereld vandaag.  Want er is iets mis met werk vandaag in de wereld.  Stilaan gaan er stemmen op zoals die van professor Marguerite Van den Berg die deze problematiek naar voren schuiven, zelfs oproepen om massaal het werken te staken.  Want er zijn duidelijk verschillende grenzen bereikt zowel op het individuele als op globale niveau.

Het is vanuit die achtergrond dat ik de trein naar Gent neem om de lezing van Marguerite Van den Berg, Het einde van Werk bij te wonen.  De lezing is pas ’s avonds dus  besloot ik eerst twee tentoonstellingen te bezoeken.  In tegenstelling tot een lezing begrijp je van kunst niet alles meteen met je verstand.  Inspiratie werkt immers ook intuïtief buiten het bewustzijn om. Op die manier is het een maatschappelijk fenomeen, een bron van wat voorlopig nog onzichtbaar blijft…inspiratie… Een uitnodiging om te herschrijven wat wij zijn als mensheid.  Ons niet te laten bepalen door onze beperkingen, maar wel door onze mogelijkheden. Voor mij is dat net Kunst en in die zin begrijp ik ook de uitspraak van Van den Berg, die avond,  dat we àlles moeten willen/vragen/verwachten. Alles begint bij verwachtingen.  Daarbij maak ik de bedenking dat weten wat je wil ook een leerproces is.  Wetend dat tegenwoordig AI ons emoties en gedrag op allerlei manieren analyseert met als doel ons in de richting van bepaalde consumptiepatronen te sturen. Op die manier zie ik in de wereld van vandaag net het tegenovergestelde van vrije wil, maar wel een toegenomen onvrijheid, het lijkt zelfs een gekozen onderwerping.  Een onderwerping aan de markt, het werkritme, politieke partijen die vrijheden beknotten mensen uitsluiten en sociale voorzieningen afbouwen.   

Meer en meer lijkt het “geld/kapitaal” onze doelen te bepalen.  Daarbij worden de grenzen van de planeet, de grenzen van ons lichaam met voeten getreden.  De draagkracht van beiden wordt voortdurend overschreden. (Psychiater Paul Verhaegen heeft het daar ook over in zijn boek Intimiteit.)  Wie wordt daar uiteindelijk beter van?  Misschien kan ik dat best illustreren met het voorbeeld dat Van den Berg tijdens de lezing aanhaalt: Bezos, de Amazon baas die in zijn leven al zijn “verdiende” geld niet op krijgt.  Het is mij al lang duidelijk wat Bezos zijn grootste talent is.  Jou ook?  Maar ik bedenk dat net daardoor voor Bezos de existentiële leegt gaapt.  Want het najagen van nog meer winst maakt ook hem niet gelukkiger. Om toch iets met dat geld te doen vliegt Bezos naar de ruimte.  Trots komt hij dat vertellen en bedankt alle klanten en arbeiders dat zij dit mogelijk hebben gemaakt.  De mensen applaudisseren.  Hij lijkt wel een messias die hen zal bevrijden, zo bedenk ik: Bid voor mij werd werk voor mij… Ik wil roepen: mensen bevrijd uzelf.   Verwacht alles! Wil alles! Wees vrij.  Wie heeft dat geld van Bezos eigenlijk verdiend?  Jullie allemaal!  Maar ik was natuurlijk niet uitgenodigd bij die speech en ik zou de uitnodiging waarschijnlijk in de prullenmand gegooid hebben, mezelf kennende.

Wat een opgave om te bepalen wie we zelf willen zijn.  Wie heeft die vrijheid echt? Hebben we uberhaupt een vrije wil in deze zogenaamd vrije westerse samenleving?  Willen we een vrije wil, vraag ik me af? Een vrije wil is best vermoeiend.  We zweren bij onze democratie.  Maar vandaag de dag is het extreme rijkdom die net die democratie bedreigt (zie ook het boek: Limitarisme. Pleidooi tegen extreme Rijkdom van prof. Ingrid Robeyns)   Via onze kliks en likes worden onze stemmingen en voorkeuren geregistreerd en ons gedrag gestuurd.  Zo verliezen we nog meer de mogelijkheid om zelf te bepalen wat we hier op deze wereld komen doen.  En uiteindelijk hoe we die wereld achter laten voor de generaties van morgen.  Nooit heeft dat vraagteken zich scherper afgetekend dan op dit moment in de geschiedenis.  Om daar creatief mee om te gaan en bewuste keuzen te maken; om in dat moment, dat tijdscharnier te leven en daar iets mee te doen heb je wakkere, aandachtige mensen nodig, zegt Van den Berg.  Maar iedereen is moe gewerkt.  Wie besteedt er veel aandacht aan die belangrijke vragen?  Misschien lig je er wel wakker van, maar voel je daarom de volgende dag nog meer uitgeput?  We doen onze zogezegde plicht: werken harder en meer dan ooit.  Maar het is net dat werk dat de bron is van het probleem.  Ons werk en onze productiviteit veroorzaakt de klimaatopwarming.  Ons werk veroorzaakt onrecht en oorlog aan de andere kant van de wereld, ontbering en ontwrichting. Maar zowat iedereen, wij allemaal, zijn afhankelijk van ons werk voor zowat alles wat we nodig hebben: voeding, kleding, een dak boven ons hoofd en ga zo maar door. Waar is dan die zo geprezen vrijheid? Gelijk is veel werk ook nog eens onbetaald werk.  Kinderen opvoeden, maaltijden koken, Poetsen opruimen, anderen helpen.  Al besteden we dat ook steeds meer uit aan betaalde krachten.  En daarmee maken we de onvrije kapitalistische cirkel rond. 

Wat kunnen we doen?  Van den Berg roept op om tijd terug te stelen van onze werkgevers. Onze werkgevers moeten trouwens dankbaar zijn dat wij willen werken voor hen, wij geven werk en tijd en energie aan hen, niet andersom.  Ze houdt een pleidooi voor commons, elkaar helpen zoals mensen dat altijd gedaan hebben.  Zelf kan ik nog wel een paar voorbeelden geven uit mijn eigen praktijk: LETS (Local exchange and trading system) , Repair Café, CSA (community supported agriculture), Zadenbib, Samentuin, Vrienden op de Fiets, Velt, Cozyweels (autodelen met je buren), Hoplr netwerk voor je buurt, en ga zo maar door. Misschien ken jij er nog anderen. Laat het me weten.  Niet alles heeft te maken met geld en net die dingen moeten we koesteren. 

Posted in:

Reactie verzenden

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *


Ik stem ermee in dat ONK mijn gegevens verwerkt in overeenstemming met haar privacybeleid.

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.